درمان انواع چاقی

درمان انواع چاقی بسته به نوع و محل تجمع چربی، از رژیم غذایی و ورزش گرفته تا جراحی‌های باریاتریک متفاوت است. امروزه چاقی یکی از شایع ترین مشکلات سلامتی در جهان است که می‌تواند منجر به بیماری‌های مزمنی مانند دیابت، فشار خون بالا، مشکلات قلبی و حتی افسردگی شود. در سال‌های اخیر، جراحی‌هایی مانند اسلیو معده و بای‌پس معده به‌عنوان مؤثرترین روش‌های کاهش وزن پایدار شناخته شده‌اند. در ادامه با انواع چاقی در مردان و زنان و روش‌های درمان اختصاصی هر کدام آشنا می‌شویم.

انواع چاقی در بدن زنان و مردان

الگوی چاقی در هر فرد با توجه به جنسیت، ژنتیک و سبک زندگی متفاوت است. در مردان چربی در ناحیه شکم و پهلو جمع می‌شود، در حالی‌که در زنان بیشتر در ران‌ها و باسن دیده می‌شود. شناخت نوع چاقی کمک می‌کند تا مؤثرترین روش درمان، به‌ویژه جراحی‌های لاغری مانند اسلیو و بای‌پس معده، انتخاب شود.

چاقی مرکزی یا شکمی

چاقی مرکزی که به آن چاقی سیبی‌شکل نیز گفته می‌شود، بیشتر در مردان دیده می‌شود و چربی اضافی در ناحیه شکم و دور کمر تجمع می‌کند. این نوع چاقی خطرناک‌ترین نوع محسوب می‌شود زیرا ارتباط مستقیم با مقاومت به انسولین، دیابت نوع ۲ و بیماری‌های قلبی دارد. علت اصلی آن مصرف زیاد کالری، کم‌تحرکی و عوامل ژنتیکی است.

درمان چاقی شکمی

درمان این نوع چاقی با رژیم غذایی و ورزش گاهی دشوار است. جراحی اسلیو معده یکی از مؤثرترین روش‌ها برای کاهش چربی احشایی شکمی است. در این روش، حجم معده کاهش می‌یابد و بیمار به‌صورت طبیعی کمتر غذا می‌خورد. همچنین در موارد شدید، بای‌پس معده به تنظیم هورمون‌های اشتها و افزایش سوخت‌وساز کمک کرده و کاهش وزن پایدار ایجاد می‌کند.

بیشتر بدانید: آندوسکوپی قبل از اسلیو معده چه اهمیتی دارد؟

چاقی پایین‌تنه (گلابی شکل)

در این نوع چاقی، چربی بیشتر در ران‌ها، باسن و لگن تجمع می‌کند. این حالت در زنان شایع‌تر است و به دلیل هورمون استروژن و عوامل ژنتیکی رخ می‌دهد. گرچه از نظر متابولیکی نسبت به چاقی شکمی خطر کمتری دارد، اما تأثیر زیادی بر فرم بدن و اعتمادبه‌نفس دارد.

درمان چاقی پایین تنه

درمان دارویی یا رژیمی تاثیر محدودی دارد. در موارد چاقی شدید، جراحی باریاتریک مانند اسلیو یا بای‌پس معده باعث کاهش وزن کلی بدن می‌شود و در نتیجه چربی ذخیره‌شده در پایین‌تنه نیز به مرور کاهش می‌یابد. در برخی بیماران، برای بهبود فرم بدن پس از کاهش وزن، لیپوساکشن تکمیلی به‌صورت ترکیبی انجام می‌شود.

چاقی عمومی یا سرتاسری

در این حالت، افزایش وزن در کل بدن اتفاق می‌افتد و چربی در همه نواحی از جمله بازوها، پاها، صورت و شکم پخش می‌شود. این نوع چاقی در اثر پرخوری مزمن، سبک زندگی بی‌تحرک و زمینه خانوادگی بروز می‌کند.

درمان چاقی عمومی

وقتی BMI بالاتر از ۴۰ باشد یا فرد با وجود تلاش‌های مکرر موفق به کاهش وزن نشود، بهترین گزینه جراحی‌های باریاتریک است. جراحی اسلیو معده و بای‌پس باعث محدود شدن حجم معده و کاهش جذب مواد غذایی می‌شوند. این روش‌ها ضمن کاهش وزن، موجب بهبود بیماری‌های متابولیک نیز می‌گردند.

چاقی احشایی

چاقی احشایی به تجمع چربی در اطراف اندام‌های داخلی مانند کبد، روده و قلب گفته می‌شود. این نوع چاقی از بیرون قابل مشاهده نیست، اما با خطر بالای سندرم متابولیک، کبد چرب و سکته همراه است.

درمان چاقی احشایی

موثرترین روش درمان چاقی احشایی، جراحی بای‌پس معده است. این جراحی با کاهش جذب کالری و تغییر در ترشح هورمون‌های دستگاه گوارش، باعث کاهش چربی‌های عمقی بدن می‌شود. اسلیو معده نیز با کاهش حجم معده، تأثیر قابل توجهی بر کاهش چربی‌های احشایی دارد.

چاقی هورمونی

این نوع چاقی به دلیل اختلال در ترشح هورمون‌هایی مانند کورتیزول (در سندرم کوشینگ)، تیروئید یا انسولین ایجاد می‌شود. بیماران مبتلا به چاقی هورمونی در ناحیه شکم، پشت و گردن تجمع چربی بیشتری دارند و کاهش وزن در آن‌ها دشوارتر است.

درمان چاقی هورمونی

درمان اولیه شامل کنترل بیماری زمینه‌ای با کمک متخصص غدد است. اما در مواردی که اضافه وزن مزمن باقی بماند، جراحی‌های متابولیک مانند بای‌پس معده نقش مهمی در بازگرداندن تعادل هورمونی و کاهش وزن ایفا می‌کنند. این جراحی‌ها از طریق تغییر در مسیر گوارش، ترشح انسولین و گرلین را تنظیم کرده و به بهبود متابولیسم بدن کمک می‌کنند.

چاقی اندروئیدی و ژینوئیدی

چاقی اندروئیدی در مردان و چاقی ژینوئیدی در زنان شایع است. در نوع اندروئیدی، چربی در ناحیه شکم و سینه تجمع دارد، در حالی‌که در ژینوئیدی بیشتر در لگن و ران‌ها ذخیره می‌شود. این تقسیم‌بندی بیشتر جنبه فیزیولوژیک دارد و نوع درمان بر اساس توزیع چربی تعیین می‌شود.

درمان چاقی اندروئیدی و ژینوئیدی

در مردان مبتلا به چاقی اندروئیدی، بای‌پس معده به دلیل تأثیر قوی بر چربی احشایی پیشنهاد می‌شود. برای زنان با چاقی ژینوئیدی، اسلیو معده می‌تواند گزینه‌ای مناسب‌تر باشد، زیرا باعث کاهش وزن تدریجی و حفظ فرم بدنی طبیعی می‌شود. در هر دو حالت، جراحی باید پس از ارزیابی دقیق شاخص توده بدنی و شرایط عمومی بدن انجام شود.

چاقی ناشی از سبک زندگی کم تحرک

افرادی که به دلیل کار اداری، خواب زیاد یا عدم فعالیت بدنی دچار اضافه وزن می‌شوند، در ناحیه شکم و پهلو چربی بیشتری دارند. این نوع چاقی به‌مرور باعث افت انرژی، مشکلات گوارشی و حتی درد مفاصل می‌شود.

درمان چاقی کم تحرکی

اصلاح سبک زندگی اولین گام است، اما اگر چاقی به مرحله شدید رسیده باشد، اسلیو معده می‌تواند نقطه شروعی مؤثر باشد. این جراحی با کاهش اشتها و افزایش ترشح هورمون‌های سیری، فرد را به‌صورت طبیعی به سمت فعالیت بیشتر و تغذیه سالم‌تر سوق می‌دهد.

بیشتر بدانید: گشاد شدن معده بعد از بای پس

درمان‌های اصلی انواع چاقی با روش‌های جراحی

در مواردی که رژیم غذایی و ورزش به تنهایی موثر نیستند، روش‌های جراحی باریاتریک مانند اسلیو معده و بای‌پس معده بهترین گزینه برای کاهش وزن پایدار محسوب می‌شوند. این جراحی‌ها با کاهش حجم معده یا تغییر مسیر گوارشی، باعث کنترل اشتها و کاهش جذب کالری می‌شوند و برای درمان انواع مختلف چاقی کاربرد دارند.

۱. جراحی اسلیو معده

در این روش، حدود ۸۰٪ از معده برداشته می‌شود تا به شکل لوله‌ای باریک درآید. در نتیجه، فرد خیلی زود احساس سیری می‌کند و میزان کالری دریافتی کاهش می‌یابد. اسلیو معده (در سنندج) برای اغلب انواع چاقی، از جمله چاقی شکمی، احشایی و عمومی مؤثر است.
از مزایای این جراحی می‌توان به کاهش اشتها، کنترل قند خون و کاهش ریسک بیماری‌های متابولیک اشاره کرد.

۲. جراحی بای پس معده

در این روش، بخشی از معده و روده کوچک از مسیر عبور غذا حذف می‌شود تا جذب کالری و مواد قندی کاهش یابد. بای‌پس معده بیشترین تأثیر را در درمان چاقی احشایی و هورمونی دارد. علاوه بر کاهش وزن، این جراحی به بهبود بیماری‌هایی مانند دیابت نوع ۲ و کلسترول بالا نیز کمک می‌کند.

۳. جراحی مینی بای پس معده

عمل مینی بای پس معده نسخه ساده‌تر بای‌پس کلاسیک است که با زمان کمتر و خطر کمتر انجام می‌شود. بیمارانی که چاقی شدید دارند ولی سابقه جراحی قبلی ندارند، گزینه خوبی برای این روش هستند. این جراحی به‌سرعت باعث کاهش وزن و بهبود عملکرد متابولیسم می‌شود.

۴. بالون معده

در بیمارانی که هنوز شاخص توده بدنی آن‌ها برای جراحی بالا نیست، می‌توان از بالون معده استفاده کرد. در این روش، یک بالون سیلیکونی داخل معده قرار داده می‌شود تا احساس سیری زودرس ایجاد کند. این روش موقتی است ولی می‌تواند مقدمه‌ای برای انجام جراحی‌های باریاتریک باشد.

۵. باند معده

در این روش، حلقه‌ای قابل تنظیم دور بخش بالایی معده قرار داده می‌شود تا حجم غذای مصرفی کاهش یابد. اگرچه این روش نسبت به اسلیو یا بای‌پس تأثیر کمتری دارد، اما در موارد چاقی متوسط یا بیمارانی که مایل به جراحی دائمی نیستند، می‌تواند گزینه‌ای مناسب باشد.

بیشتر بدانید: چاقی ارثی چیست؟

مراقبت‌های پس از درمان چاقی

بعد از انجام جراحی‌های باریاتریک، رعایت رژیم غذایی مخصوص، مصرف مکمل‌ها و انجام ورزش منظم ضروری است. بیمار باید تحت نظر پزشک جراح لاغری و متخصص تغذیه باشد تا از بروز عوارضی مانند کمبود ویتامین‌ها یا افت وزن شدید جلوگیری شود. تغییر سبک زندگی بعد از جراحی مهم‌ترین عامل حفظ نتایج طولانی‌مدت است.

خلاصه مطالب …

چاقی تنها یک مشکل زیبایی نیست بلکه تهدیدی جدی برای سلامتی محسوب می‌شود. با شناخت نوع چاقی بدن و انتخاب درمان مناسب، می‌توان به کاهش وزن پایدار و بهبود کیفیت زندگی دست یافت. جراحی‌های اسلیو معده و بای‌پس معده امروزه به‌عنوان مؤثرترین روش‌های درمان انواع چاقی شناخته می‌شوند. انتخاب نوع جراحی باید توسط پزشک متخصص دکتر کیوان صابونی جراح لاغری فوق تخصص در روش‌های باریاتریک و با بررسی دقیق شرایط هر بیمار انجام شود.