نوشیدن آب بعد از جراحی لاغری یکی از مهمترین عادتهایی است که نتیجهی جراحی را تثبیت میکند و از بسیاری عوارض جلوگیری میکند. بعد از عملهای باریاتریک مثل جراحی اسلیو یا بای پس معده، حجم معده کم میشود و بدن به خاطر کاهش دریافت غذا و تغییرات هورمونی، سریعتر در معرض کمآبی قرار میگیرد. کمآبی نهتنها باعث ضعف و سرگیجه میشود، بلکه میتواند روند ترمیم را کند کرده و حتی علت شایع بستریِ مجدد پس از جراحی باشد. به همین دلیل تیمهای درمانی اصولا از روزهای اول روی هدفگذاری مصرف مایعات تأکید میکنند؛ اغلب حدود ۶۴ اونس (نزدیک ۲ لیتر) در روز، البته با توجه به شرایط هر فرد. در این مقاله بررسی میکنیم چرا آب بعد از جراحی لاغری حیاتی است، چه پیامدهایی دارد و چطور میتوان بهصورت درست و پایدار آن را در برنامه روزانه جا داد.
چرا بعد از جراحی لاغری خطر کم آبی بیشتر میشود؟
پس از جراحی لاغری، معده کوچکتر شده و ظرفیت نگهداری مایعات در هر نوبت کاهش مییابد. یعنی شما دیگر نمیتوانید مثل قبل یک لیوان کامل آب را یکجا بنوشید. از طرفی، در هفتههای اول ممکن است تهوع، تغییر مزه دهان، یا درد هنگام نوشیدن سریع وجود داشته باشد که خودشان مصرف آب را کمتر میکنند. این ترکیبِ «حجم کم معده + نوشیدن جرعهجرعه + علائم بعد از عمل» باعث میشود بدن خیلی زود دچار کمآبی شود و حتی اگر تشنه هم نباشید، ممکن است آب کافی دریافت نکنید. به همین دلیل توصیه میشود از همان روزهای نخست، نوشیدن منظم و برنامهریزیشده را جدی بگیرید و منتظر حس تشنگی نمانید.
نقش نوشیدن آب در ترمیم زخمها و ریکاوری
آب پایهی اصلی گردش خون و انتقال مواد مغذی و اکسیژن به بافتهای در حال ترمیم است. وقتی بعد از جراحی آب کافی نمینوشید، حجم خون مؤثر کاهش مییابد و «سوخترسانی» به زخمها کندتر میشود. نتیجه میتواند خستگی طولانیتر، خشکی پوست، و کند شدن ترمیم بافتی باشد. همچنین آب در دفع مواد زائد ناشی از داروها و متابولیسم دخیل است؛ بنابراین هیدراته بودن، به بدن کمک میکند التهاب و استرس جراحی را با سرعت بیشتری پشت سر بگذارد.
بیشتر بدانید: هزینه جراحی لاغری در سنندج
پیشگیری از بستری مجدد و عوارض شایع با آب کافی
کمآبی یکی از شایعترین دلایل مراجعهی اورژانسی و بستری مجدد بعد از جراحی لاغری گزارش شده است. علائمی مثل سرگیجه، تهوع، ادرار تیره، سردرد و بیحالی اولین نشانهها هستند. اگر این وضعیت ادامه پیدا کند، میتواند به افت فشار، اختلال الکترولیتی، و ضعف شدید منجر شود. از طرف دیگر کمآبی احتمال یبوست و سنگ کلیه را هم بالا میبرد، چون حجم ادرار کم و غلیظ میشود و حرکت رودهها کندتر میگردد. پس نوشیدن منظم آب، بهنوعی «بیمهی عوارض رایج» بعد از عمل است.
آب و کمک به کاهش وزن پایدار
شاید در نگاه اول آب ربط مستقیمی به لاغری نداشته باشد، اما بعد از جراحی نقش آن خیلی پررنگتر میشود. وقتی بدن کمآب است، خستگی و بیحالی بیشتر میشود و شما کمتر حرکت میکنید؛ این یعنی کاهش مصرف کالری روزانه و کند شدن روند کاهش وزن. همچنین کمآبی گاهی با گرسنگی اشتباه گرفته میشود و فرد بهجای نوشیدن، سراغ خوراکی میرود. نوشیدن آب بین وعدهها به کنترل اشتها، افزایش انرژی برای فعالیت و حفظ متابولیسم کمک میکند و در بلندمدت نتیجهی جراحی را پایدارتر میسازد.
چه مقدار آب باید بعد از جراحی لاغری نوشید؟
بیشتر دستورالعملهای بالینی توصیه میکنند بیماران باریاتریک حداقل حدود ۶۴ اونس (تقریبا ۱.۹ تا ۲ لیتر) مایعات بدون قند و بدون گاز در روز مصرف کنند. این مقدار برای بعضی افراد با توجه به وزن، میزان فعالیت، یا شرایط پزشکی ممکن است بیشتر هم باشد. نکته مهم این است که این حجم باید «در طول روز پخش شود»، نه در چند نوبت فشرده. اکثرا در روزهای اول هدف این است که هر ساعت چند جرعه نوشیده شود تا در پایان روز به عدد هدف برسید.
بهترین زمانبندی نوشیدن آب در طول روز
زمان بندی درست باعث میشود هم آب کافی بخورید و هم دچار ناراحتی معده نشوید. اصل کلی این است که نوشیدن آب را از خوردن غذا جدا کنید. توصیه میشود حدود ۱۵ دقیقه قبل از غذا نوشیدن را متوقف کنید و تا ۳۰ دقیقه بعد از غذا دوباره شروع نکنید، چون همزمانی آب و غذا میتواند باعث احساس پری، درد یا حتی کاهش جذب مواد مغذی شود. بنابراین بهترین فرصت برای نوشیدن، فاصلهی بین وعدههاست؛ یعنی عملا باید «همیشه در حال جرعهجرعه نوشیدن» باشید.
بیشتر بدانید: درمان افسردگی چاقی با جراحی لاغری
چه نوع مایعاتی بعد از جراحی های لاغری مناسب هستند؟
بعد از جراحی های بای پس معده یا اسلیو معده، مایعات باید کمکالری، بدون قند افزوده، بدون گاز و ترجیحا بدون کافئین باشند. آب ساده بهترین انتخاب است، اما میتوان از آب طعم دارِ بدون شکر، چای کمرنگ، دمنوشهای ملایم، آب گوشت یا سوپ رقیق صافشده، و محلولهای بدون قند هم استفاده کرد. نوشیدنیهای گازدار بهدلیل ایجاد نفخ و فشار داخل معده مناسب نیستند و نوشیدنیهای خیلی شیرین هم علاوه بر کالری بالا، ممکن است علائم «دامپینگ» ایجاد کنند. کافئین زیاد هم میتواند ادرارآور باشد و کمآبی را تشدید کند.
نشانههای کمآبی که باید جدی بگیرید
بدن شما بعد از جراحی شاید مثل قبل پیام تشنگی را واضح ندهد، پس باید نشانهها را بشناسید. ادرار تیره یا کمحجم، خشکی دهان، سردرد، سرگیجه، تهوع، بیانرژی بودن و گرفتگی عضلات از علائم شایعاند. اگر این نشانهها را دارید، باید مصرف مایعات را بیشتر کنید و در صورت شدت یا ادامه دار شدن به خصوص همراه با تپش قلب یا ضعف شدید با پزشک یا تیم جراحی تماس بگیرید.
افزایش مصرف آب بعد از جراحی لاغری
- همیشه بطری آب همراهتان باشد.
- جرعههای کوچک و آهسته بنوشید.
- برای خودتان هدفهای ساعتی بگذارید.
- یادآور (آلارم) تنظیم کنید.
- اگر آب ساده اذیتتان میکند، طعم ملایم اضافه کنید.
- دمای نوشیدنی را امتحان کنید.
- مصرف را ثبت کنید.
اشتباهات رایج در نوشیدن آب بعد از جراحی لاغری
خیلیها فکر میکنند اگر چند بار در روز «زیاد» آب بخورند کافی است، درحالیکه بعد از جراحی این کار عموما با درد و تهوع همراه میشود و ادامه پیدا نمیکند. اشتباه دیگر، نوشیدن آب همراه غذاست که هم معده را زود پر میکند و هم جذب غذا را مختل میسازد. برخی هم بهجای آب سراغ نوشیدنیهای گازدار یا آبمیوههای شیرین میروند که یا نفخ ایجاد میکند یا کالری پنهان دارد. اگر هدف شما ریکاوریِ راحت و کاهش وزن پایدار است، باید این خطاها را از همان ابتدا اصلاح کنید.
ارتباط هیدراتاسیون با تغذیه و جذب ریزمغذیها
بعد از جراحی لاغری، شما هم زمان باید پروتئین کافی و مکملهای تجویزشده را دریافت کنید. آب کافی کمک میکند این مواد بهتر در بدن جابجا شوند و یبوست ناشی از مکملهای آهن یا کلسیم کمتر شود. از طرف دیگر، وقتی کمآب باشید احتمال تهوع و بیاشتهایی بیشتر میشود و همین میتواند دریافت پروتئین روزانه را کاهش دهد؛ موضوعی که در نهایت روی حفظ عضله و سرعت کاهش وزن تأثیر منفی میگذارد. بنابراین نوشیدن آب یک جزء جدا از تغذیه نیست؛ مکمل آن است.
بیشتر بدانید: تفاوت جراحی لاغری و ابدومینوپلاستی چیست؟
آب و سلامت کلیهها و پیشگیری از سنگ کلیه
پس از جراحی، بهخصوص در کاهش وزن سریع، بدن چربی بیشتری میسوزاند و محصولات جانبیِ بیشتری باید از طریق کلیه دفع شوند. اگر آب کم باشد، این مواد در ادرار غلیظ میشوند و احتمال تشکیل سنگ بالا میرود. نوشیدن منظم آب باعث میشود حجم ادرار کافی بماند و کلیهها تحت فشار قرار نگیرند. این نکته مخصوصا برای افرادی که سابقه سنگ کلیه داشتهاند خیلی مهم است.
خلاصه مطالب…
نوشیدن آب بعد از جراحی لاغری فقط یک توصیه ساده نیست؛ یک اصل حیاتی برای ریکاوری، جلوگیری از عوارض، حفظ انرژی و رسیدن به کاهش وزن پایدار است. بهدلیل ظرفیت محدود معده و تغییرات بدن، کمآبی میتواند خیلی سریع و بیسروصدا اتفاق بیفتد و حتی باعث بستری مجدد شود. هدف رایج روزانه حدود ۲ لیتر مایعات بدون قند و بدون گاز است که باید در طول روز جرعهجرعه مصرف شود و از غذا جدا باشد. اگر این عادت را از همان هفتههای اول بسازید، هم روند بهبود آسانتر میشود و هم نتیجه جراحی ماندگارتر خواهد بود.
سوالات متداول:
اکثر دستورالعملها هدف روزانه حدود ۴۸ تا ۶۴ اونس یعنی نزدیک ۱.۵ تا ۲ لیتر مایعات بدون قند را توصیه میکنند. این مقدار ممکن است با نظر پزشک و شرایط بدنی شما کمی تغییر کند. مهمتر از عدد، تداوم نوشیدن جرعهای در طول روز است.
چون حجم معده بعد از اسلیو معده یا بای پس کوچک شده و ظرفیت تحمل مایعات کم است. نوشیدن سریع یا حجمی میتواند درد، تهوع یا حتی استفراغ ایجاد کند. به همین دلیل نوشیدن باید آهسته و جرعهجرعه باشد.
قانون رایج «۳۰ دقیقه» است: همزمان با غذا آب نخورید و حدود ۳۰ دقیقه بعد از پایان وعده دوباره نوشیدن را شروع کنید. این کار از احساس پری، ناراحتی معده و اختلال جذب مواد مغذی جلوگیری میکند.
نوشیدن همراه غذا میتواند معده را زود پر کند، باعث درد یا ریفلاکس شود و جای غذاهای مغذی را بگیرد. همچنین ممکن است جذب بعضی ریزمغذیها کمتر شود و روند کاهش وزن یا سیری طبیعی به هم بخورد.
ادرار تیره یا کم، خشکی دهان، سردرد، سرگیجه، تهوع و بیحالی از نشانههای شایعاند. کمآبی یکی از دلایل اصلی مراجعه دوباره به بیمارستان بعد از این جراحیهاست. اگر علائم شدید شد، باید با تیم درمان تماس بگیرید.
مایعات بدون قند و بدون گاز مثل آب طعمدار بدون شکر، چای کمرنگ، دمنوش ملایم و سوپ رقیق صافشده گزینههای خوبی هستند. نوشیدنیهای شیرین و گازدار توصیه نمیشوند چون نفخ، کالری پنهان و گاهی علائم دامپینگ ایجاد میکنند.
در هفتهها و ماههای اولیه باید از کافئین پرهیز کنید چون ممکن است معده را تحریک کند و اثر ادرارآوری داشته باشد. بعد از اجازه پزشک میتوانید مقدار کم و تدریجی را برگردانید، اما همچنان اولویت با آب است.
بله، آب کافی انرژی و فعالیت روزانه را بهتر نگه میدهد و از اشتباه گرفتن تشنگی با گرسنگی جلوگیری میکند. همچنین کمآبی میتواند روند ترمیم و متابولیسم را کند کند. پس هیدراته بودن، نتیجه جراحی را پایدارتر میسازد.
بهترین روش، هدفگذاری ساعتی و داشتن بطری همراه است تا ناخودآگاه جرعهجرعه بنوشید. استفاده از آلارم یا اپ ثبت مایعات هم خیلی کمک میکند، چون حس تشنگی بعد از جراحی ممکن است کمرنگتر شود.