چربیهای زیر جلدی که به آنها چربیهای زیر پوستی نیز میگویند، از آزار دهنده ترین نوع چربیهای اشباع شده هستند که باید دانستن دلیل ایجاد آنها و روشهای مناسب جلوگیری از ایجاد آنها و همچنین روشهای براشتن چربیهای زیر جلدی، خود را چند قدم بیشتر به سلامتی و زیبایی اندام نزدیک کنیم. چربی بدن انسان به دو نوع عمده تقسیم میشود: چربیهای زیر جلدی و احشایی. هرکدام از این انواع چربی، ویژگیها، محل ذخیره، عوامل ایجاد و تاثیرات خاص خود را بر سلامت دارند. در این مقاله به بررسی تفاوتهای این دو نوع چربی، عوامل موثر در ایجاد آنها، بیماریهای مرتبط، روشهای اندازهگیری و نهایتا نقش جراحی لاغری در کاهش چربی زیر جلدی پرداخته خواهد شد.
تفاوت چربیهای زیر جلدی و احشایی چیست؟
چربی زیر جلدی (Subcutaneous Fat) به لایهای از چربی گفته میشود که درست در زیر پوست ذخیره میشود و در تمامی نواحی بدن مانند بازوها، رانها، شکم و باسن قابل مشاهده و لمس است. این نوع چربی به نوعی محافظ طبیعی در برابر ضربات، حفظ دمای بدن و ذخیره انرژی عمل میکند.
در مقابل، چربی احشایی (Visceral Fat) نوعی چربی است که در ناحیه شکمی و اطراف اندامهای داخلی مانند کبد، معده، رودهها و کلیهها تجمع مییابد. برخلاف چربی زیر جلدی، چربی احشایی با چشم قابل مشاهده یا لمس نیست و با خطرات بیشتری برای سلامت عمومی بدن همراه است.
از دیدگاه متابولیکی، چربی احشایی فعالتر است و نقش مهمی در تنظیم هورمونها، ترشح سیتوکینها و ایجاد التهاب دارد. درحالیکه چربی زیر جلدی به میزان کمتری در فرآیندهای التهابی نقش دارد.
عوامل موثر در ایجاد چربیهای زیر جلدی و احشایی
تجمع چربیهای بدن تحت تاثیر ترکیبی از عوامل ژنتیکی، هورمونی، سبک زندگی و تغذیه است. در ادامه به مهم ترین این عوامل اشاره میشود:
- ژنتیک: برخی افراد بهصورت ژنتیکی مستعد ذخیره بیشتر چربی در ناحیه شکمی یا زیر پوست هستند. این الگوی توزیع چربی اصولا از والدین به فرزندان منتقل میشود.
- تغذیه ناسالم: مصرف غذاهای پرچرب، قندهای ساده، فست فودها و نوشابهها، منجر به افزایش کالری دریافتی و در نتیجه تجمع چربی به خصوص در ناحیه شکم میشود.
- عدم فعالیت بدنی: زندگی کم تحرک موجب کاهش مصرف انرژی و ذخیره چربی اضافی در بدن میگردد. در نبود فعالیت هوازی، چربی احشایی به سرعت افزایش مییابد.
- استرس و خواب ناکافی: استرس مزمن سطح کورتیزول (هورمون استرس) را افزایش میدهد که خود یکی از عوامل اصلی در افزایش چربی شکمی و احشایی است.
- تغییرات هورمونی: به علاوه در دوران یائسگی یا اختلالات هورمونی مانند سندرم تخمدان پلی کیستیک (PCOS)، توزیع چربی در بدن تغییر کرده و میزان چربی احشایی افزایش مییابد.
بیماریهای مرتبط با چربیهای زیر پوستی و احشایی
در حالی که چربی زیر جلدی بیشتر جنبه زیبایی دارد، چربی احشایی به طور مستقیم با اختلالات متابولیکی و بیماریهای مزمن مرتبط است.
- دیابت نوع ۲: چربی احشایی مقاومت به انسولین را افزایش داده و احتمال ابتلا به دیابت نوع دو را بالا میبرد.
- بیماریهای قلبی-عروقی: افزایش چربی احشایی موجب بالا رفتن تریگلیسیرید، کلسترول LDL و در نتیجه تصلب شرایین و حملات قلبی میشود.
- کبد چرب غیرالکلی: چربی احشایی به طور مستقیم با ذخیره چربی در کبد مرتبط است و خطر نارسایی کبدی را بالا میبرد.
- سندروم متابولیک: مجموعهای از عوامل شامل فشار خون بالا، قند خون بالا و چربی خون بالا که همگی با چربی احشایی مرتبطاند.
- آپنه خواب: چاقی به خصوص در ناحیه گردن و شکم میتواند منجر به انسداد مجاری تنفسی و اختلال در خواب شود.
چربی زیر جلدی اگرچه کمتر خطرناک است، اما در مقادیر بالا نیز میتواند در مشکلاتی مانند آرتروز (به دلیل فشار بر مفاصل)، اختلالات حرکتی و حتی افسردگی نقش داشته باشد.
بیشتر بخوانید: بهترین جراح لاغری در کردستان کیست؟
نحوه اندازهگیری این نوع چربیها
روشهای مختلفی برای اندازهگیری چربیهای زیر جلدی و احشایی وجود دارد که از ساده ترین تا دقیقترین آنها به شرح زیر است:
- BMI شاخص توده بدنی: معیار کلی برای تشخیص اضافه وزن و چاقی است اما تمایزی بین نوع چربی ایجاد نمیکند.
- اندازهگیری دور کمر: یکی از روشهای غیر مستقیم برای تخمین میزان چربی احشایی است. دور کمر بالای ۹۴ سانتیمتر در مردان و ۸۰ سانتیمتر در زنان نشانگر افزایش چربی احشایی است.
- کالیپر: ابزاری برای اندازه گیری ضخامت چربی زیر پوست در نقاط مختلف بدن میباشد.
- دستگاه BIA آنالیز ترکیب بدن: از جریان الکتریکی برای تخمین درصد چربی کل بدن، آب، عضله و … استفاده میکند.
- MRI و CT Scan: دقیق ترین روشها برای تشخیص محل و حجم چربی احشایی، اما گران قیمت و محدود به مطالعات تحقیقاتی یا موارد پزشکی خاص هستند.
راحت شدن از دست چربیهای زیر جلدی با جراحی لاغری
زمانی که چربی زیر جلدی خصوصا در نواحی شکم، ران یا بازوها بهصورت موضعی تجمع یافته و با رژیم و ورزش از بین نمیرود، برخی افراد به روشهای جراحی یا نیمه جراحی برای حذف آنها روی میآورند.
رایج ترین روشهای جراحی لاغری عبارتاند از:
- لیپوساکشن: یک روش جراحی زیبایی برای تخلیه چربی زیر جلدی از نواحی خاص. لیپوساکشن تاثیری بر چربی احشایی ندارد.
- ابدومینوپلاستی (Tummy Tuck): علاوه بر تخلیه چربی، پوست اضافه نیز برداشته میشود و مناسب افرادی است که دچار افتادگی پوست هستند.
- لیپوماتیک: مشابه لیپوساکشن اما با تکنولوژی ارتعاشی، که موجب تخریب یکنواخت چربیها و ترمیم سریع بافتها میشود.
- کرایولیپولیز (CoolSculpting): روشی غیر تهاجمی برای انجماد و تخریب چربی زیر جلدی بدون جراحی.
نکته مهم این است که تمامی روشهای ذکر شده تنها روی چربی زیر جلدی یا همان زیر پوستی اثر دارند و برای کاهش چربی احشایی، تغییر سبک زندگی، رژیم غذایی سالم و فعالیت بدنی ضروری است.
سوالات متداول:
چربیهای احشایی به مراتب خطرناک تر از چربیهای زیر جلدی هستند، چون در اطراف اندامهای داخلی جمع میشوند و با بیماریهایی مانند دیابت نوع ۲، بیماری قلبی، فشار خون بالا و کبد چرب ارتباط مستقیم دارند.
تجمع بیش از حد هر دو نوع چربی میتواند به چاقی مفرط منجر شود. اما چربیهای احشایی بیشتر باعث افزایش وزن در ناحیه شکم میشوند و به دلیل ارتباط با اختلالات متابولیک، نقش مهمی در چاقی خطرناک دارند.
تا حدودی بله. ژنتیک نقش مهمی در الگوی ذخیره سازی چربی دارد. برخی افراد به صورت ارثی مستعد ذخیره چربی در نواحی زیر جلدی یا احشایی هستند، اما عوامل محیطی مثل تغذیه و سبک زندگی نیز تاثیر زیادی دارند.
در آخر…
شناخت دقیق تفاوت بین چربیهای زیر جلدی و احشایی برای پیشگیری، تشخیص و درمان بیماریهای مرتبط با چاقی اهمیت زیادی دارد. در حالی که چربی زیر جلدی بیشتر مسئلهای زیبایی محسوب میشود، چربی احشایی به طور مستقیم در بروز بیماریهای متابولیکی و قلبی نقش دارد. اندازه گیری دقیق این چربیها و استفاده از روشهای علمی و جراحی، خصوصا در صورت مقاومت به رژیم و ورزش، میتواند راهکاری موثر در مدیریت وزن و بهبود کیفیت زندگی باشد.