جراحی آپاندیس یکی از شایع ترین و در عین حال نجات بخشترین اعمال جراحی اضطراری در پزشکی نوین به شمار میرود. در جهان پیچیده و شگفت انگیز بدن انسان، گاه اندامی کوچک میتواند منشا دردها و بحرانهای بزرگ شود. آپاندیس، با آن که عضوی کوچک و کم اهمیت به نظر میرسد، اما هنگام التهاب و عفونت، میتواند جان انسان را تهدید کند. در اینجا به توضیح نقش این عضو، بررسی علل آپاندیسیت و انواع روشهای عمل آپاندیس خواهیم پرداخت.
آپاندیس چیست؟
آپاندیس زائدهای کوچک و لولهای شکل است که از ابتدای روده بزرگ، در ناحیه پایین و راست شکم منشا میگیرد. طول این عضو بین ۵ تا ۱۰ سانتی متر است و تا سالها تصور میشد که هیچ نقشی در عملکرد بدن ندارد.
نقش آپاندیس در بدن چیست؟
گرچه آپاندیس عملکردی حیاتی مانند قلب یا کلیه ندارد، اما برخی مطالعات اخیر نشان دادهاند که این عضو ممکن است در دوران جنینی و کودکی در رشد سیستم ایمنی و ذخیره باکتریهای مفید روده نقش داشته باشد. با این حال، نبود آن در بدن مشکلی برای ادامه زندگی ایجاد نمیکند، و در صورت بروز التهاب، خارج سازی آن از طریق جراحی آپاندیس ضروری است.
روشهای انجام جراحی آپاندیس و نحوه انجام آنها
جراحی آپاندیس، که با عنوان پزشکی «آپاندکتومی» نیز شناخته میشود، یکی از رایج ترین جراحیهای اورژانسی است که با هدف خارج کردن آپاندیس ملتهب از بدن انجام میگیرد. بسته به شرایط بیمار، میزان التهاب، وجود یا عدم وجود عفونت گسترده و تجربه جراح، این عمل به دو روش اصلی صورت میگیرد:
جراحی باز آپاندیس (Open Appendectomy)
در این روش سنتی و پرکاربرد، جراح یک برش نسبتا کوچک (حدود ۵ تا ۱۰ سانتی متر) در ناحیه پایین و راست شکم ایجاد میکند. از طریق این برش، آپاندیس نمایان شده و با دقت خارج میشود. در صورت ترکیدن آپاندیس و پخش شدن عفونت، جراح ناحیهی اطراف را نیز شست و شو میدهد تا از گسترش التهاب جلوگیری شود.
پس از خارج کردن آپاندیس، محل جراحی با نخهای بخیه بسته میشود. دوران نقاهت پس از جراحی باز اصولا بین ۱ تا ۲ هفته طول میکشد، هرچند در صورت وجود عفونت، ممکن است مدت بهبودی طولانی گردد. این روش همچنان در بیمارانی که وضعیت اورژانسی یا پیچیده تری دارند، انتخاب نخست پزشکان محسوب میشود.
بیشتر بخوانید: فتق شکم؛ علائم و درمان فتق شکمی در کردستان
جراحی لاپاراسکوپی آپاندیس (Laparoscopic Appendectomy)
این روش، که در چند دهه اخیر به واسطه پیشرفت فناوریهای جراحی محبوبیت یافته، با حداقل تهاجم(Minimal Invasive) انجام میشود. در این تکنیک، به جای یک برش بزرگ، سه یا چهار برش کوچک روی شکم ایجاد میشود. از طریق یکی از این برشها، لولهای باریک مجهز به دوربین (لاپاراسکوپ) وارد شکم میشود و تصویر ناحیه داخلی را بر روی مانیتور برای جراح به نمایش میگذارد. ابزارهای جراحی ظریف نیز از طریق برشهای دیگر وارد بدن میشوند تا آپاندیس با دقت و کمترین آسیب خارج گردد.
مزایای این روش عبارتاند از:
- خونریزی کمتر در حین عمل
- درد خفیفی پس از جراحی
- برشهای کوچک و جای زخم کمتر
- بازگشت سریع به فعالیتهای روزانه
- کاهش احتمال چسبندگیهای داخل شکمی در آینده
با این حال، جراحی لاپاراسکوپی ممکن است برای برخی بیماران با سابقه جراحی شکم یا آپاندیسهای ترکیده مناسب نباشد و تصمیم گیری نهایی باید توسط تیم درمان صورت گیرد.
علائم آپاندیسیت
آپاندیسیت، به معنای التهاب آپاندیس، اصولا به صورت ناگهانی آغاز میشود و با علائمی مانند:
- درد شدید در ناحیه پایین و راست شکم
- تهوع و استفراغ
- نداشتن اشتها
- تب خفیف
- یبوست یا اسهال
- نفخ شکم
بروز این علائم به خصوص در سنین نوجوانی و جوانی شایع تر است، اما میتواند در هر سنی دیده شود. شناسایی سریع و مراجعه به موقع به پزشک برای پیشگیری از پارگی آپاندیس و عفونت عمومی (پریتونیت) حیاتی است.
بیشتر: جراحی کیسه صفرا در کردستان: دانستنیها!
علل ایجاد آپاندیسیت
دلایل قطعی آپاندیسیت هنوز به طور کامل مشخص نشده است، اما انسداد دهانه آپاندیس توسط:
- مواد مدفوعی سخت شده (فکالیت)
- عفونتهای ویروسی یا باکتریایی
- التهابهای گوارشی
- ضربه به شکم
میتواند منجر به تجمع باکتریها، عفونت و در نهایت التهاب شود. بدون درمان، این وضعیت ممکن است به پارگی آپاندیس و خطر مرگ منجر شود.
بهترین جراح آپاندیس در تهران
انتخاب جراح متبحر برای عمل آپاندیس، خصوصا در شرایط اورژانسی، نقشی حیاتی در جلوگیری از عوارض بعدی دارد. در تهران، بسیاری از جراحان و متخصصان لاپاراسکوپی با سابقه درخشان در بیمارستانهای معتبر مشغول به فعالیت هستند. مراجعه به دکتر کیوان صابونی که دارای بورد تخصصی، آشنا با روشهای نوین جراحی آپاندیس در سنندج و سابقه موفقیت بالا، میتواند خیال شما را از روند درمان آسوده تر سازد.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنیم؟
در صورت مشاهده درد مداوم در ناحیه راست و پایین شکم، علل خصوص اگر با تب، تهوع یا بی اشتهایی همراه باشد، باید بلافاصله به پزشک مراجعه کرد. آپاندیسیت یک اورژانس پزشکی است و هرگونه تاخیر در درمان میتواند پیامدهای جدی به همراه داشته باشد. حتی اگر درد به مرور کاهش یابد، امکان پاره شدن آپاندیس و پخش عفونت در داخل شکم همچنان وجود دارد.
سوالات متداول:
مدت زمان جراحی آپاندیس عموما بین ۳۰ دقیقه تا یک ساعت است. در صورت وجود عوارض، مانند پارگی آپاندیس، ممکن است زمان عمل آپاندیس کمی طولانی تر شود.
درد آپاندیس معمولا در ابتدا در اطراف ناف آغاز میشود و به تدریج به سمت پایین و راست شکم منتقل میشود. این درد با حرکت، سرفه یا فشار، تشدید میشود و اغلب مداوم و آزار دهنده است.
بله، جراحی آپاندیس تحت بیهوشی عمومی انجام میشود. این بدان معناست که بیمار در طول عمل در حالت خواب عمیق قرار دارد و هیچ گونه درد یا ناراحتی احساس نمیکند. تیم بیهوشی، با نظارت دقیق بر علائم حیاتی، ایمنی و آرامش بیمار را در طول عمل تضمین میکند.
در آخر…
جراحی آپاندیس، اگر به موقع و به درستی انجام شود، یکی از موثرترین و کم خطرترین درمانها برای پیشگیری از عوارض شدید آپاندیسیت است. گرچه آپاندیس عضوی کوچک و ظاهرا کم اهمیت است، اما التهاب آن میتواند عواقب مرگباری به همراه داشته باشد. شناخت علائم هشدار دهنده، اقدام سریع و انتخاب پزشک متخصص، میتواند جان بیمار را از خطر نجات دهد و روند درمان را به شکلی موثر و ایمن طی کند.