منگنه اسلیو معده یکی از مهمترین ابزارها در جراحی اسلیو (Sleeve Gastrectomy) است؛ ابزاری که به جراح اجازه میدهد همزمان با برش معده، لبههای باقیمانده را بهصورت دقیق و ایمن به هم متصل کند. در عمل اسلیو حدود ۷۰ تا ۸۰ درصد معده برداشته میشود و بخش باقیمانده به شکل یک لوله باریک شبیه «آستین» درمیآید. منگنهها یا استاپلرها این برش را منظم و یکنواخت میبندند تا خونریزی کمتر شود و بافت فرصت ترمیم پیدا کند. کیفیت خط منگنه و مراقبتهای بعد از عمل، مستقیماً در موفقیت جراحی و کاهش عوارض نقش دارند.
منگنه اسلیو معده چیست؟
منگنه اسلیو معده که در منابع پزشکی «استاپلر جراحی» نامیده میشود، دستگاهی است که ردیفهایی از منگنههای ظریف (تیتانیومی یا جذب پذیر) را با فشار استاندارد در بافت شلیک میکند و دو لبه را به هم میچسباند. در جراحی اسلیو، پس از جدا شدن بخش بزرگی از معده، لازم است لبهی معدهی باقیمانده به شکلی محکم و نفوذناپذیر بسته شود.
چرا منگنه در اسلیو استفاده میشود؟
اگر این کار فقط با بخیه دستی انجام شود، هم زمان جراحی طولانیتر میشود و هم احتمال خونریزی یا ناهماهنگی در خط اتصال بالا میرود. استاپلرها باعث میشوند برش و بستن بافت به صورت همزمان، سریعتر و با خطای کمتر انجام شود.
بیشتر بخوانید: یبوست بعد از اسلیو معده
خط منگنه در عمل اسلیو چه اهمیتی دارد؟
خط منگنه همان مسیر طولانی اتصال است که از نزدیکی ابتدای معده کنار مری شروع میشود و تا انتهای آن ادامه پیدا میکند. این خط باید مثل یک سد کامل عمل کند تا هیچ مایع یا هوایی از معده به فضای شکمی نشت نکند. بعد از اسلیو، معده باریکتر و لولهای میشود و به همین دلیل فشار داخلی آن در زمان خوردن یا حتی ترشح طبیعی اسید بیشتر از قبل است؛ پس خط منگنه باید در برابر این فشار مقاوم باشد. در چند هفته اول، این ناحیه اصلیترین نقطه برای ترمیم بافت است و هر ضعف در آن میتواند مسیر بهبودی را به مشکل جدی بکشاند. به همین دلیل دقت جراح، انتخاب درست منگنه و توجه به شرایط بیمار اهمیت زیادی دارد.
انواع منگنهها و کارتریجها در اسلیو معده
استاپلرهایی که در اسلیو به کار میروند از نوع خطی هستند و با کارتریجهای مختلف کار میکنند. تفاوت کارتریجها بیشتر به ارتفاع منگنهها مربوط است تا بتوانند با ضخامتهای متفاوت بافت معده هماهنگ شوند؛ چون بخشهای پایینتر معده ضخیمتر و بخشهای بالاتر نازکترند. بسیاری از این دستگاهها و کارتریجها یکبار مصرف طراحی شدهاند تا خطر آلودگی و خطای عملکرد کاهش یابد، هرچند در برخی مراکز مدلهای چندبار مصرف هم استفاده میشود. منگنههای تیتانیومی در بدن باقی میمانند و به طور معمول مشکلی ایجاد نمیکنند.
مزایای استفاده از منگنه در اسلیو معده
- کاهش زمان جراحی و در نتیجه کاهش عوارض بیهوشی
- یکنواختی خط برش و دوخت
- کم شدن خونریزی حین عمل نسبت به بخیه دستی
- ترمیم سریعتر بافت چون فشار منگنهها استاندارد است
- کاهش احتمال عفونت در مقایسه با روشهای طولانیتر بخیهزنی
- امکان انجام دقیقتر جراحی لاپاراسکوپی
این مزایا دلیل اصلی جایگاه استاپلر بهعنوان ابزار طلایی در اسلیو است.
بیشتر بخوانید: احساس ضعف پس از اسلیو معده
منگنه در حین جراحی چگونه به کار میرود؟
در روند جراحی اسلیو، جراح ابتدا معده را از چسبندگیها و بافتهای اطراف جدا میکند. سپس یک لوله راهنما داخل معده قرار داده میشود تا قطر استاندارد معده جدید حفظ شود. جراح از قسمت پایینتر معده شروع میکند و استاپلر را مرحله به مرحله به سمت بالا حرکت میدهد. هر بار شلیک استاپلر، هم بافت را میبُرد و هم لبهها را با ردیفهای منگنه کاملاً میبندد. در پایان، قسمت برداشته شده خارج میشود و جراح خط منگنه را از نظر خونریزی یا احتمال نشت اولیه بررسی و در صورت نیاز ترمیم تکمیلی انجام میدهد.
تقویت خط منگنه چیست و چه زمانی انجام میشود؟
تقویت خط منگنه به اقداماتی گفته میشود که برای محکمتر شدن اتصال و کاهش احتمال خونریزی یا نشتی به کار میروند. رایجترین روش این است که جراح پس از شلیک منگنهها، یک ردیف بخیه دستی روی خط میزند تا استحکام و آببندی بیشتر شود. گاهی نیز نوارهای تقویتی زیستجذبپذیر همراه با استاپلر استفاده میشوند که همزمان با منگنهگذاری روی خط قرار میگیرند. در برخی بیماران، مخصوصاً کسانی که ریسک خونریزی بالاتری دارند، از مواد هموستاتیک یا چسبهای مخصوص نیز برای کنترل خونریزی و کمک به ترمیم استفاده میشود. شواهد علمی نشان میدهد تقویت خط میتواند خونریزی را کمتر کند، اما درباره اثر قطعی آن در کاهش نشتی هنوز اختلاف نظر وجود دارد و تصمیم نهایی بر اساس شرایط بیمار و تجربه جراح گرفته میشود.
عوارض مرتبط با منگنه اسلیو معده
هرچند بیشتر بیماران بدون مشکل خاصی بهبود پیدا میکنند، اما سه عارضه اصلی میتواند به خط منگنه مرتبط باشد: نشتی، خونریزی و تنگی. نشتی یعنی در بخشی از خط، اتصال کامل نباشد یا بعدا ضعیف شود و محتویات معده وارد شکم شود. این عارضه اصولا در حوالی بالای معده نزدیک اتصال به مری بیشتر دیده میشود و اغلب در چند هفته اول بعد از عمل رخ میدهد. علائم هشدار نشتی شامل تب، درد شدید شکم یا درد ارجاعی به شانه چپ، تند شدن ضربان قلب، تهوع شدید و ناتوانی در خوردن حتی مایعات است و در صورت بروز باید سریع به اورژانس مراجعه کرد.
خونریزی خط منگنه میتواند بلافاصله حین عمل یا در روزهای ابتدایی پس از آن اتفاق بیفتد و با ضعف شدید، سرگیجه، افت فشار یا مشاهده خون در درن مشخص میشود. تنگی هم زمانی رخ میدهد که خط منگنه بیش از حد نزدیک یا نامنظم زده شود و مسیر جدید معده باریکتر از حد مناسب گردد؛ در این حالت بیمار ممکن است با استفراغهای مکرر یا عدم تحمل غذا روبهرو شود.
بیشتر بخوانید: تفاوت بای پس معده و اسلیو معده
عوامل افزایشدهنده خطر عوارض خط منگنه
ریسک بروز نشتی یا خونریزی در همه بیماران یکسان نیست. چاقی خیلی شدید، دیابت کنترلنشده، مصرف سیگار یا قلیان، کمبودهای تغذیهای بهخصوص کمبود پروتئین، مصرف طولانیمدت داروهای کورتونی و نیز وارد شدن فشار زیاد به معده در اثر پرخوری زودهنگام از عواملی هستند که احتمال مشکل در خط منگنه را بالا میبرند. به همین دلیل قبل از عمل، ارزیابی دقیق وضعیت بیمار و بعد از عمل رعایت سختگیرانه توصیهها اهمیت زیادی دارد.
مراقبتهای بعد از عمل برای محافظت از خط منگنه
بعد از اسلیو، خط منگنه تا مدتی حساس است و باید فرصت ترمیم کامل داشته باشد. مهمترین اصل، رعایت رژیم غذایی مرحلهای است؛ در هفتههای نخست فقط مایعات صاف و کمحجم مصرف میشود، سپس غذاهای پورهای و نرم وارد برنامه میشوند و نهایتاً با نظر پزشک، غذاهای معمولی بهتدریج اضافه میگردند. هدف این روند، جلوگیری از وارد شدن فشار ناگهانی به معده تازهتشکیلشده است. پرهیز از سیگار و الکل نیز حیاتی است، چون نیکوتین و الکل جریان خون ترمیمی را کاهش میدهند و احتمال نشتی را بیشتر میکنند. مصرف کافی آب و پروتئین به ساخت بافت جدید کمک میکند و پیادهروی سبک از روزهای اول با بهبود گردش خون، کاهش خطر لخته و تسریع ریکاوری همراه است؛ البته فعالیت سنگین باید تا زمان اجازه پزشک به تعویق بیفتد.
آیا منگنهها در بدن باقی میمانند و خطرناک هستند؟
منگنههای مورد استفاده در اسلیو برای ماندن در بدن طراحی شدهاند. منگنههای تیتانیومی با بدن سازگارند و واکنش حساسیتی به آنها بسیار نادر است. بدن به مرور اطراف خط منگنه را با بافت ترمیمی میپوشاند و این منگنهها به بخشی بیدردسر از ساختار معده جدید تبدیل میشوند. اگر از منگنههای زیستجذبپذیر استفاده شود، آنها در طول زمان جذب میشوند، اما در هر دو حالت نیازی به اقدام اضافی برای خارج کردن وجود ندارد.
خلاصه مطالب…
منگنه اسلیو معده بخش کلیدی و تعیین کننده در جراحی اسلیو است، چون برش اصلی و اتصال نهایی معده جدید را میسازد. انتخاب درست استاپلر و کارتریج، دقت جراح در ایجاد خط یکنواخت و در صورت نیاز تقویت آن، نقش مهمی در کاهش عوارضی مثل نشتی و خونریزی دارد. با اینکه این عوارض شیوع بالایی ندارند، اما آگاهی بیمار از نشانههای خطر و رعایت دقیق مراقبتهای پس از عمل، بهترین ضمانت برای یک نتیجه ایمن و موفق است.