در میان روشهای نوظهور برای لاغری، «بستن رگ اشتها» یا انسداد عروقی معده، به عنوان راهی برای کاهش اشتها و لاغری مطرح شده است. اما آنچه در نگاه نخست ساده و امیدوار کننده به نظر میرسد، در واقع مداخلهای خطرناک در یکی از پیچیده ترین سامانههای بدن یعنی سیستم گردش خون و گوارش است. برخلاف تصور عموم، کاهش وزن حاصل از این تکنیک نه پایدار است و نه ریشهای. در اینجا، به بررسی ابعاد مختلف روش بستن رگ اشتها، مخاطرات نهفته در آن، و جایگزینهای علمی تر و ایمن مانند جراحی چاقی، اسلیو و بای پس معده برای کاهش وزن خواهیم پرداخت.
رگ اشتها یا شریان اصلی معده چیست؟
رگ اشتها، که از نظر علمی به آن شریان چپ معده یا left gastric artery گفته میشود، یکی از اصلیترین شریانهایی است که خونرسانی به بخشی از معده را بر عهده دارد. این شریان از شریان سلولاک منشعب میشود و ناحیهای از معده را که در کنترل احساس گرسنگی نقش دارد، تغذیه میکند. رگ اشتها به واسطه ارتباط مستقیم با هورمون گرلین، که هورمون تحریک کننده اشتهاست، نقشی کلیدی در احساس گرسنگی دارد. در واقع، وقتی این رگ بسته شود، ترشح این هورمون کاهش مییابد و فرد احساس گرسنگی کمتری خواهد داشت.
منظور از بستن رگ اشتها چیست؟
بستن رگ اشتها یا به عبارتی علمی؛ امبولیزاسیون شریان معده، روشی است که در آن با استفاده از تکنیکهای کمتر تهاجمی، جریان خون به بخشهایی از معده که هورمون گرلین را تولید میکنند کاهش مییابد. این کار اصولا به صورت غیر جراحی انجام میشود و هدف آن کاهش طبیعی اشتها و در نتیجه کاهش وزن است.
در این روش، متخصص رادیولوژی مداخلهای با وارد کردن یک لوله باریک (کاتتر) از طریق رگ کشاله ران یا مچ دست به رگ معده دسترسی پیدا کرده و مادهای را تزریق میکند که باعث انسداد این رگ میشود.
بستن رگ اشتها چگونه باعث لاغری میشود؟
بستن رگ اشتها یا همان انسداد بخشی از شریانهای تغذیه کننده معده، روشی است که با هدف کاهش اشتها و در نهایت کاهش وزن، به کار گرفته میشود. در این فرآیند، پزشک از طریق آنژیوگرافی، ذراتی خاص را به درون رگهایی که مسئول تغذیه بخشی از معده هستند تزریق میکند تا جریان خون به آن نواحی کاهش یابد. با کاهش خونرسانی، سطح هورمون گرلین – که به عنوان «هورمون گرسنگی» شناخته میشود – کاهش یافته و احساس گرسنگی در فرد کمتر میشود.
هرچند این روش در نگاه نخست میتواند وسوسه برانگیز باشد، اما در حقیقت، آنچه که در پس این کاهش وزن نهفته است، بیش از آنکه یک راه حل پایدار و سالم باشد، نوعی مداخله مصنوعی و موقتی در سازوکار طبیعی بدن است. بدن انسان، سامانهای هماهنگ و هوشمند است که هرگونه تغییر ناگهانی در گردش خون اندامهای داخلی، میتواند به عوارضی جبران ناپذیر منتهی شود. کاهش خونرسانی به معده نه تنها ممکن است با درد، تهوع، زخمهای گوارشی و اختلال در عملکرد طبیعی دستگاه گوارش همراه باشد، بلکه خطرات بالقوهای چون آسیبهای دائمی بافت معده نیز دور از انتظار نیست.
از سوی دیگر، کاهش وزن ناشی از این روش غالبا پایدار نیست. با گذشت زمان، بدن سازوکارهای جبرانی خود را فعال کرده و ترشح هورمونهای اشتها به وضعیت پیشین بازمیگردد. بنابراین، فرد پس از مدتی دوباره با بازگشت اشتها و وزن رو به رو خواهد شد. به عبارتی، بستن رگ اشتها نه تنها درمانی واقعی برای چاقی نیست، بلکه میتواند مسیر بازگشت ناپذیری به سمت اختلالات گوارشی و متابولیکی ایجاد کند.
معایب این روش بیشتر است یا مزایای آن؟
در ارزیابی هر روش درمانی، آنچه معیار تصمیم گیری قرار میگیرد، نسبت سود به زیان آن است. وقتی صحبت از روش بستن رگ اشتها میشود، گرچه ممکن است مزایای ظاهری و کوتاه مدت آن در قالب کاهش اشتها و کاهش وزن اولیه مطرح شود، اما در ورای این نتایج اولیه، واقعیتهایی نهفته است که نمیتوان از آنها چشم پوشید.
از جمله معایب قابل توجه این روش، میتوان به احتمال بروز اختلالات گوارشی، تهوع، دردهای شکمی، زخم معده و حتی آسیبهای غیر قابل بازگشت بافتی اشاره کرد. افزون بر آن، این روش تاثیری بر علل اصلی چاقی – نظیر پرخوری عصبی، اختلالات هورمونی یا سبک زندگی ناسالم – ندارد. از این رو، نتیجه آن اغلب موقتی است و با بازگشت بدن به شرایط قبلی، اشتها و وزن نیز باز خواهند گشت.
در نقطه مقابل، جراحیهای لاغری – نظیر بای پس معده یا اسلیو معده – گرچه پر هزینه و نیازمند مراقبتهای پس از عمل هستند، اما بر پایه مداخلات ریشهای طراحی شدهاند. این جراحیها نه تنها حجم معده را کاهش میدهند، بلکه با ایجاد تغییر در مسیر گوارشی، موجب تنظیم مجدد هورمونهای متابولیک و کاهش اشتها به صورت پایدار میشوند. در بسیاری از موارد، بیماران پس از جراحی، نه تنها کاهش وزن قابل توجه و ماندگار را تجربه میکنند، بلکه بهبود در بیماریهای زمینهای مانند دیابت نوع ۲، فشار خون بالا و اختلالات چربی خون نیز در پی آن مشاهده میشود.
با تامل در ترازوی سنجش میان مزایا و معایب، روشن است که روش بستن رگ اشتها، راهکاری موقتی و ناپایدار با خطرات بالقوه جدی است. در حالی که جراحی لاغری، هرچند با آمادگی و پیگیری همراه است، اما مسیر علمیتری برای تغییر پایدار در زندگی و سلامت فردی به شمار میآید. اگر هدف، تنها عددی کمتر روی ترازو نیست و به دنبال بهبود کیفیت زندگی، سلامت پایدار و بازیابی توازن جسم و ذهن هستیم، بدون شک جراحیهای لاغری انتخابی آگاهانه و هوشمندانه تر خواهند بود.
بستن رگ اشتها چه عوارض و خطراتی دارد؟
گرچه این روش در مجموع ایمن تلقی میشود، اما مانند هر اقدام پزشکی دیگری، میتواند با عوارضی همراه باشد. برخی از عوارض احتمالی عبارتاند از:
- درد شکم و تهوع موقت پس از عمل
- زخم معده یا التهاب در دیواره معده به دلیل کاهش خونرسانی
- احتمال خونریزی در محل ورود کاتتر
- واکنش به ماده حاجب مورد استفاده در تصویربرداری
- ناکامی در کاهش وزن در برخی بیماران، مخصوصا کسانی که تغییرات سبک زندگی را رعایت نکنند
نحوه انجام عمل بستن رگ اشتها
فرآیند انجام این عمل به صورت سرپایی و در شرایط استریل صورت میگیرد. مراحل به طور خلاصه شامل موارد زیر است:
- آماده سازی بیمار: بیمار ناشتا بوده و تحت آرام بخش قرار میگیرد.
- دسترسی به شریان: معمولا از طریق کشاله ران یا مچ دست، کاتتر وارد شریان میشود.
- هدایت کاتتر: با کمک تصویر برداری آنژیوگرافی، کاتتر به سمت شریان معده هدایت میشود.
- انسداد رگ: با تزریق ذرات خاص (امبولیک)، شریان معده بسته میشود.
- پایان کار: کاتتر خارج شده و محل ورود پانسمان میشود. به صورت طبیعی فرد پس از چند ساعت تحت نظر قرار گرفته و همان روز مرخص میشود.
آیا بستن رگ اشتها همان جراحی لاغری است؟
خیر. بستن رگ اشتها با جراحیهای لاغری مانند بای پس معده یا اسلیو تفاوت زیادی دارد. این روش یک تکنیک مداخلهای غیر جراحی است که بدون برداشتن یا تغییر در ساختار معده انجام میشود. در حالی که جراحیهای لاغری شامل تغییر دائمی در اندازه یا مسیر دستگاه گوارش هستند. بنابراین میتوان گفت بستن رگ اشتها بیشتر به عنوان یک روش مکمل یا جایگزین برای افرادی که تمایل به جراحی ندارند یا کاندیدای مناسب برای آن نیستند، استفاده میشود.
پیشگیری از بازگشت اشتها بعد از این عمل
هرچند بستن رگ اشتها باعث کاهش اشتها میشود، اما برای حفظ نتایج این عمل و جلوگیری از بازگشت وزن، رعایت برخی نکات ضروری است:
- تغذیه سالم و متعادل: مصرف غذاهای کم کالری و سرشار از فیبر به ماندگاری کاهش وزن کمک میکند.
- ورزش منظم: فعالیت بدنی باعث افزایش متابولیسم و حفظ وزن سالم میشود.
- کنترل استرس: استرس زیاد میتواند موجب پرخوری عصبی شود.
- پیگیریهای دورهای: مراجعه منظم به پزشک و بررسی سطح هورمون گرلین و تغییرات وزن میتواند در کنترل وضعیت موثر باشد.
سوالات متداول:
احتمال بازگشت اشتها و افزایش وزن مجدد بعد از بستن رگ اشتها وجود دارد، به خصوص اگر فرد سبک زندگی سالمی را دنبال نکند. هرچند این روش باعث کاهش چشمگیر هورمون گرلین و در نتیجه کاهش اشتها میشود، اما بدن ممکن است به مرور زمان مسیرهای جایگزینی برای ترشح این هورمون ایجاد کند یا به تغییرات ایجاد شده عادت کند. همچنین، عواملی مانند پرخوری عصبی، مصرف غذاهای پرکالری و کم تحرکی میتوانند روند لاغری را کند یا حتی معکوس کنند. بنابراین، برای حفظ نتایج عمل، پیروی از رژیم غذایی مناسب، فعالیت بدنی منظم و داشتن برنامه ریزی دقیق برای سبک زندگی ضروری است.
تا به امروز، هیچ شواهد علمی معتبری وجود ندارد که نشان دهد بستن رگ اشتها با افزایش خطر سرطان معده ارتباط مستقیمی دارد. این روش معمولا توسط متخصصان جراحی لاغری و بایپس معده و اسلیو معده، با دقت بالا انجام میشود و هدف آن فقط کاهش خونرسانی به ناحیهای از معده برای کاهش ترشح هورمون گرلین است، نه آسیب رساندن به سلولهای سالم. البته مانند هر روش پزشکی، باید این عمل در مراکز معتبر و تحت نظر پزشکان باتجربه انجام شود تا از بروز عوارض احتمالی و جبران ناپذیر جلوگیری شود. پیگیریهای منظم و بررسی وضعیت معده پس از عمل نیز میتواند خیال بیمار را از این بابت راحت کند.