جراحی لاغری کودکان یکی از مباحث حساس و چالش برانگیز در حوزه پزشکی امروز است. با افزایش نرخ چاقی در میان کودکان و نوجوانان، والدین و پزشکان به دنبال راه هایی برای کنترل این بحران هستند. در برخی موارد، زمانی که روشهای غیرجراحی مانند رژیم غذایی، ورزش و اصلاح سبک زندگی موثر نیستند، گزینه ای به نام جراحی لاغری مطرح میشود. اما آیا این روش برای کودکان مناسب است؟ در این مقاله به طور کامل به بررسی چیستی، شرایط، انواع، مزایا و محدودیت های جراحی لاغری در کودکان میپردازیم.
جراحی لاغری کودکان چیست؟
جراحی لاغری کودکان به مجموعه ای از روشهای جراحی گفته میشود که هدف آن کاهش وزن قابل توجه در کودکانی است که از چاقی شدید یا “چاقی مرضی” رنج میبرند. برخلاف بزرگسالان که جراحی چاقی در آنها رایج تر است، برای کودکان این نوع عمل تنها در شرایط خاص و با بررسیهای گسترده پزشکی، روانی و خانوادگی انجام میشود.
این جراحیها بر روی معده انجام میشوند تا حجم غذا خوردن کاهش یافته یا مسیر گوارش به نحوی تغییر کند که جذب مواد غذایی کمتر شود. تصمیم گیری برای انجام جراحی لاغری در کودکان باید با دقت و با حضور تیمی متشکل از پزشک، متخصص تغذیه، روانشناس و خانواده انجام شود.
چه زمانی جراحی لاغری برای کودک توصیه میشود؟
جراحی لاغری کودکان زمانی مورد بررسی قرار میگیرد که کودک دارای شاخص توده بدنی (BMI) بسیار بالا باشد و چاقی او بر کیفیت زندگی، رشد جسمی، سلامت قلب و متابولیسم بدن تاثیر منفی گذاشته باشد. همچنین، در مواردی که روشهای سنتی مانند ورزش و رژیم غذایی طی ماه ها یا سالها بی نتیجه بودند، پزشکان ممکن است جراحی را پیشنهاد دهند.
علاوه بر شاخص BMI بالا، وجود بیماریهای مرتبط با چاقی مانند دیابت نوع ۲، آپنه خواب، کبد چرب یا فشار خون بالا نیز میتواند نشانگر نیاز به جراحی باشد.
انواع جراحی لاغری کودکان
چند نوع جراحی چاقی برای کودکان وجود دارد که بسته به وضعیت سلامت عمومی، سن و شرایط رشد کودک انتخاب میشود. رایج ترین روشها عبارتند از:
1. اسلیو معده (Sleeve Gastrectomy)
در روش اسلیو معده (در سنندج) بخش بزرگی از معده برداشته میشود و معده به شکل لوله ای باریک درمیآید. این کار باعث کاهش میزان غذای مصرفی و کاهش ترشح هورمون گرسنگی میشود. اسلیو معده یکی از ایمن ترین و رایج ترین روشهای جراحی لاغری کودکان محسوب میشود.
2. بای پس معده (Gastric Bypass)
در روش بای پس معده (در سنندج) ، مسیر گوارش تغییر داده میشود تا هم مقدار غذای دریافتی و هم جذب کالری کاهش یابد. این روش پیچیده تر از اسلیو است و بیشتر در نوجوانان بالای ۱۵ سال انجام میشود.
3. باندینگ معده (Gastric Banding)
در این روش، حلقه ای دور معده قرار میگیرد تا ظرفیت آن محدود شود. اگرچه این روش در گذشته بیشتر استفاده میشد، امروزه به دلیل عوارض احتمالی کمتر مورد استفاده قرار میگیرد.
کدام کودکان کاندید جراحی لاغری هستند؟
جراحی لاغری کودکان برای همه افراد چاق مناسب نیست. معیارهای انتخاب کاندیدای مناسب عبارتند از:
- سن بالای ۱۲ سال (در برخی موارد استثنا وجود دارد)
- BMI بالای ۴۰ یا بالای ۳۵ همراه با بیماریهای مرتبط با چاقی
- ثبات وضعیت رشد قدی و بلوغ جسمی کودک
- ثبات روانی و آمادگی ذهنی برای تغییر سبک زندگی پس از جراحی
- پشتیبانی خانوادگی مناسب
کودکانی که دچار اختلالات روانی کنترل نشده، سو تغذیه یا بیماریهای شدید زمینه ای هستند، اصولا برای این نوع جراحی مناسب نیستند.
بیشتر بدانید: خوردن دارچین بعد از جراحی لاغری؛ مفید است یا مضر؟
مزایای جراحی لاغری در کودکان
انجام به موقع و صحیح جراحی لاغری کودکان میتواند تاثیرات مثبت زیادی در سلامت جسمی و روانی آنها داشته باشد:
- کاهش قابل توجه وزن و بهبود وضعیت قلبی-عروقی
- درمان یا بهبود بیماری هایی مثل دیابت نوع ۲، فشار خون بالا و چربی خون
- بهبود کیفیت خواب، به خصوص در موارد آپنه خواب
- افزایش تحرک بدنی و اعتماد به نفس
- بهبود عملکرد تحصیلی و اجتماعی
البته این نتایج زمانی حاصل میشود که کودک تحت نظر تیم درمانی کامل باشد و سبک زندگی جدیدی را دنبال کند.
عوارض احتمالی جراحی لاغری کودکان
هر جراحی با خطراتی همراه است و جراحی لاغری کودکان نیز از این قاعده مستثنا نیست. برخی از عوارض احتمالی شامل موارد زیر است:
عوارض کوتاه مدت:
- تهوع، استفراغ یا یبوست
- عفونت یا خونریزی در محل جراحی
- درد در ناحیه شکم
عوارض بلند مدت:
- کمبود ویتامین ها و مواد معدنی
- اختلال در رشد در صورت عدم پیگیری مناسب
- مشکلات روانی مانند اضطراب یا اختلال در تصویر بدن
به همین دلیل، مراقبتهای بعد از جراحی و پیگیری مداوم با تیم تخصصی بسیار ضروری است.
نقش خانواده در موفقیت جراحی لاغری کودک
جراحی تنها یک بخش از مسیر کاهش وزن در کودکان است. نقش خانواده در موفقیت جراحی لاغری کودکان بسیار حیاتی است. والدین باید کودک را از نظر روحی حمایت کنند، عادات غذایی جدید را در خانه نهادینه کنند و از رفتارهای انتقادی یا مقایسه ای پرهیز کنند. همچنین، شرکت والدین در جلسات مشاوره، برنامه ریزی تغذیه ای و حتی ورزش های خانوادگی میتواند به ثبات وزن و جلوگیری از بازگشت چاقی کمک زیادی کند.
تفاوت جراحی لاغری در کودکان و نوجوانان
در کودکان کم سن تر، بدن هنوز در حال رشد و تغییر است؛ بنابراین، پزشکان با احتیاط بیشتری عمل میکنند. در حالی که در نوجوانان (بین ۱۳ تا ۱۸ سال)، میزان رشد قدی کاهش یافته و بدن وارد مراحل بلوغ نهایی شده است، به همین دلیل انجام جراحی لاغری کودکان در سنین نوجوانی شایع تر و ایمن تر در نظر گرفته میشود.
بیشتر بدانید: بیخوابی بعد از جراحی چاقی؛ چرا اتفاق میافتد و چگونه درمان میشود؟
آمار جهانی درباره جراحی لاغری در کودکان
مطالعات جهانی نشان میدهد که در دهه اخیر، میزان جراحی چاقی در نوجوانان در حال افزایش است، خصوصا در کشورهای پیشرفته مانند آمریکا، استرالیا و برخی کشورهای اروپایی. با این حال، هنوز هم این روش در کودکان کم سن به ندرت انجام میشود و صرفا در موارد بسیار شدید چاقی مورد استفاده قرار میگیرد.
آیا جراحی لاغری کودکان قانونی است؟
قوانین مربوط به جراحی لاغری کودکان در هر کشور متفاوت است. در بسیاری از کشورها، این جراحی تنها با تایید تیم تخصصی، حضور والدین و ارزیابی های کامل روانی و فیزیکی قابل انجام است. برخی کشورها حداقل سن مشخصی برای این جراحی تعیین کردند (۱۳ یا ۱۵ سال).
سوالات متداول:
آیا این جراحی روی رشد کودک تاثیر میگذارد؟
در صورت پیگیری مناسب تغذیه ای و کنترل پزشکی، تاثیر منفی بر رشد کودک گزارش نشده است.
آیا بعد از عمل کودک میتواند همه غذاها را بخورد؟
خیر. رژیم غذایی خاصی باید رعایت شود و ممکن است برخی غذاها برای همیشه محدود شوند.
آیا وزن دوباره برمیگردد؟
اگر سبک زندگی سالم حفظ نشود، احتمال بازگشت وزن وجود دارد.
کلام آخر…
جراحی لاغری کودکان یکی از پیچیده ترین تصمیمات در زمینه سلامت کودکان است که باید با دقت، مشورت و بررسی همه جانبه انجام شود. این روش تنها برای کودکانی با چاقی شدید، مشکلات جدی جسمی و روحی و شکست در روشهای دیگر توصیه میشود. همکاری خانواده، نظارت متخصص جراحی لاغری دکتر کیوان صابونی و پیگیری روانی و تغذیه ای شرط موفقیت در این مسیر است. اگر قصد بررسی این گزینه را برای فرزند خود دارید، حتما با یک مرکز تخصصی معتبر مشورت کنید.