فتق کشاله ران یکی از شایع ترین انواع فتقهای شکمی است که به دلیل بیرون زدگی بخشی از روده یا بافت چربی از دیواره شکم در ناحیه کشاله ران ایجاد میشود. این عارضه میتواند برای افراد مشکلات زیادی به همراه داشته باشد و در صورت عدم درمان به موقع، عوارض جدی به دنبال خواهد داشت. آشنایی با علائم، دلایل، روشهای تشخیص و درمان فتق کشاله ران اهمیت زیادی دارد؛ زیرا هرچه بیماری زودتر شناسایی شود، درمان آن ساده و کم عارضه تر خواهد بود.
فتق کشاله ران چیست؟
فتق کشاله ران (inguinal hernia) که به آن فتق اینگوینال هم میگویند، زمانی رخ میدهد که بخشی از روده یا بافت شکمی از یک نقطه ضعیف در دیواره عضلات شکم خارج شود. این بیماری بیشتر در ناحیه ای به نام کانال اینگوینال یا همان کشاله ران دیده میشود. کانال اینگوینال مسیری است که رگها و اعصاب عبور میکنند و در مردان بیضهها از طریق آن در دوران جنینی به کیسه بیضه منتقل میشوند.
برخلاف سایر فتقها مانند فتق ناف یا فتق دیافراگم، فتق کشاله ران بیشتر در مردان دیده میشود و یکی از شایع ترین مشکلات جراحی عمومی است.
انواع فتق کشاله ران
فتق کشاله ران به دو نوع اصلی تقسیم میشود:
- فتق غیرمستقیم (Indirect Inguinal Hernia):
این نوع فراگیر ترین نوع فتق است و به دلیل وجود یک مسیر باقی مانده از دوران جنینی ایجاد میشود. در این نوع، کیسه فتق از داخل کانال اینگوینال عبور میکند و حتی ممکن است به سمت کیسه بیضه نیز گسترش یابد. - فتق مستقیم (Direct Inguinal Hernia):
در اثر ضعف دیواره شکم در ناحیه کشاله ران ایجاد میشود. این نوع فتق بیشتر در افراد مسن دیده میشود و برخلاف نوع غیرمستقیم، به سمت کیسه بیضه گسترش نمییابد.
علائم فتق کشاله ران چیست؟
علائم فتق کشاله ران میتواند خفیف یا شدید باشد و در بعضی افراد حتی بدون علامت باقی بماند. شایع ترین نشانه ها عبارتند از:
- وجود برآمدگی یا برجستگی در کشاله ران یا کیسه بیضه
- احساس درد یا سنگینی در کشاله ران خصوصا هنگام ایستادن، سرفه کردن یا بلند کردن اجسام سنگین
- احساس سوزش یا کشیدگی در ناحیه فتق
- درد ناگهانی و شدید همراه با تهوع و استفراغ (در صورت گیر افتادن یا اختناق فتق)
عوامل خطر و دلایل بروز فتق کشاله ران
ایجاد فتق کشاله ران در بیشتر افراد به دلیل ضعف عضلات شکم یا فشار بیش از حد به این ناحیه رخ میدهد. مهمترین عوامل عبارت هستند از:
- ضعف مادرزادی در دیواره شکم
- بلند کردن اجسام سنگین به طور مکرر
- سرفه یا عطسه مزمن (مثلا در اثر بیماریهای ریوی یا آلرژی)
- یبوست طولانی مدت و زور زدن هنگام دفع
- اضافه وزن و چاقی
- بارداری در زنان
- سابقه خانوادگی و ارثی ابتلا به فتق
بیشتر بدانید: جراحی بای پس روده؛ ترکیب موثرترین روشهای لاغری!
خطرات عدم درمان فتق کشاله ران
اگر فتق کشاله ران به موقع درمان نشود، میتواند به عوارض جدی منجر شود:
- گیر افتادن فتق (Incarceration): زمانی که روده یا بافت از سوراخ فتق بیرون میزند و دیگر به داخل شکم برنمیگردد.
- اختناق فتق (Strangulation): در این حالت خونرسانی به بخش گیر افتاده قطع میشود و خطر مرگ بافت وجود دارد. این وضعیت یک اورژانس پزشکی است.
- انسداد روده: در مواردی، روده در محل فتق دچار گرفتگی میشود و علائمی مانند تهوع، استفراغ و یبوست شدید ایجاد میکند.
تشخیص فتق کشاله ران
به صورت کلی دکتر کیوان صابونی متخصص جراحی لاغری و لاپاراسکوپی، با معاینه فیزیکی میتواند فتق کشاله ران را تشخیص دهد. هنگام ایستادن یا سرفه کردن، برآمدگی فتق واضح دیده میشود. در برخی موارد خاص که تشخیص دشوار باشد، از روشهای عکسبرداری مانند سونوگرافی یا MRI کمک گرفته میشود.
راه های درمان فتق کشاله ران
فتق کشاله ران به شکل کامل تنها با جراحی درمان میشود. روشهای درمان به دو دسته تقسیم میشوند:
درمانهای غیرجراحی (موقتی)
- استفاده از فتق بند در مواردی که امکان جراحی فوری وجود ندارد
- کنترل علائم با اجتناب از بلند کردن اجسام سنگین و درمان یبوست
این روشها دائمی نیستند و فقط موقتا از پیشرفت بیماری جلوگیری میکنند.
جراحی فتق کشاله ران
- جراحی باز (Open Surgery): در این روش یک برش در ناحیه کشاله ران ایجاد میشود، بافت فتق به داخل شکم بازگردانده شده و ناحیه ضعیف با بخیه یا مش (Mesh) تقویت میشود.
- جراحی لاپاراسکوپی: یک روش کم خطر است که با چند برش کوچک و استفاده از دوربین انجام میشود. مزایای آن شامل درد کمتر، بهبود سریعتر و جای زخم کوچک است.
پیشگیری از فتق کشاله ران
هرچند نمیتوان به طور کامل از فتق کشاله ران پیشگیری کرد، اما با رعایت برخی نکات میتوان احتمال بروز آن را کاهش داد:
- حفظ وزن در محدوده طبیعی
- انجام تمرینات ورزشی مناسب برای تقویت عضلات شکم
- پرهیز از بلند کردن اجسام سنگین یا انجام صحیح این کار
- درمان سرفههای مزمن و بیماریهای ریوی
- مصرف رژیم غذایی پر فیبر برای جلوگیری از یبوست
فتق کشاله ران در کودکان
فتق کشاله ران تنها مختص بزرگسالان نیست و در نوزادان و کودکان نیز دیده میشود. دلیل اصلی بروز آن در کودکان، باقی ماندن مسیر جنینی در ناحیه کشاله ران است. در این حالت، برآمدگی اصولا هنگام گریه یا سرفه کودک نمایان میشود. درمان در کودکان تقریبا همیشه جراحی است و بهتر است در اولین فرصت انجام شود تا از بروز عوارض جلوگیری شود.
بیشتر بدانید: درمان چسبندگی روده با لاپاراسکوپی روده
فتق کشاله ران در زنان
اگرچه فتق کشاله ران در مردان بیشتر اتفاق میافتد، اما زنان نیز ممکن است به آن مبتلا شوند. در زنان، علائم ممکن است کمی متفاوت باشد و بیشتر به صورت درد مبهم یا احساس فشار در کشاله ران بروز کند. بارداری، یبوست و ضعف عضلات شکم پس از زایمان از عوامل اصلی ایجاد فتق کشاله ران در زنان هستند. درمان در اغلب موارد مشابه مردان، یعنی جراحی، است.
سوالات پرتکرار فتق کشاله ران:
آیا فتق کشاله ران خود به خود خوب میشود؟
فتق کشاله ران بدون جراحی بهبود نمییابد و حتی ممکن است به مرور زمان بزرگتر و دردناکتر شود.
آیا فتق کشاله ران خطرناک است؟
در صورت عدم درمان، خطر بروز عوارضی مانند گیر افتادن و اختناق فتق وجود دارد که میتواند تهدید کننده زندگی باشد.
بهترین روش درمان فتق کشاله ران کدام است؟
بهترین درمان، جراحی است. انتخاب بین روش باز و لاپاراسکوپی به شرایط بیمار و نظر پزشک بستگی دارد.
آیا احتمال بازگشت فتق وجود دارد؟
بله، هرچند با استفاده از مشهای جراحی احتمال عود فتق بسیار کاهش یافته است.
چه مدت بعد از عمل فتق کشاله طول میکشد تا فرد به فعالیتهای عادی برگردد؟
حدودا طی ۲ تا ۴ هفته میتوان فعالیت های سبک را از سر گرفت. بازگشت به فعالیتهای سنگین به ۶ تا ۸ هفته زمان نیاز دارد.
کلام آخر …
فتق کشاله ران یک عارضه شایع است که در اثر ضعف عضلات شکم یا فشار بیش از حد به این ناحیه ایجاد میشود. این بیماری اگرچه در ابتدا ممکن است فقط باعث یک برآمدگی کوچک و درد خفیف شود، اما در صورت عدم درمان به موقع میتواند عوارض خطرناکی داشته باشد. درمان قطعی فتق کشاله ران فقط از طریق جراحی صورت پذیر است و روشهای بدون جراحی صرفا نقش موقتی دارند. آگاهی از علائم و مراجعه سریع به پزشک بهترین راه برای جلوگیری از مشکلات جدی ناشی از این بیماری است.